Echte winters

0

Al hebben we nu even een paar flink koude dagen, de tijd van lange schaatstochten door Hollandse polders lijkt toch echt voorbij. Word je daar nostalgisch van? Ga naar het Teylers Museum in Haarlem voor de tentoonstelling Echte Winters.

De traditie van winterlandschappen in de Nederlandse schilderkunst dateert van de vroege zeventiende eeuw met als absolute meester van het genre Hendrick Avercamp. Zijn werk wordt tot op de dag van vandaag veelvuldig gebruikt voor Kerst- en Nieuwjaarskaarten. Het interessante van de tentoonstelling Echte Winters in Teylers Museum is dat die zich beperkt tot de negentiende eeuw. Daarmee kun je goed de ontwikkeling van de verschillende stromingen in de schilderkunst in die eeuw zien.

Hendrik AvekampWinterlandschap-met-schaatsers-Bron-Hendrick-Avercamp-Rijksmuseum-Let-op-de-poepende-figuur-in-het-schuurtje

Hendrick Avercamp

In het begin van de eeuw wordt er min of meer voortgeborduurd op het werk van twee eeuwen daarvoor, met heel nauwkeurig geschilderde tafereeltjes op het ijs. Vooral het werk van Andreas Schelfhout is daar een mooi voorbeeld van. Bij hem is het ijs diepzwart met stevige krassen van de schaatsen, met hier en daar een stevige scheur in het ijs, met sfeervolle wolkenluchten en met weergaloos knap weergegeven op de ijsvloer liggende blokken ijs.

Andreas SchelfhoutSchermafbeelding 2015-12-18 om 11.27.46

Andreas Schelfhout

In de tweede helft van de eeuw gaan ook de schilders van de Haagse School aandacht besteden aan winterlandschappen. Ronduit adembenemend is de schapenkudde in een sneeuwlandschap van Anton Mauve. De kou bevangt je als je ernaar kijkt. Met alleen blauw, wit, grijs en wat zwart schildert Jan Mankes tegen het eind van de eeuw een prachtig verstild winterlandschap met sloot.

Anton MauveEen-boer-met-zijn-kudde-schapen-in-een-winters-landschap-

Anton Mauve

Dat de winter niet alleen schaatspret, sneeuwballen gooien en sleetje rijden betekende maar ook veel kommer en kwel veroorzaakte, is in het Teylers ook te zien. Kruiend ijs veroorzaakte ware natuurrampen met overstroomde gebieden, verwoeste boerderijen, voedseltekorten en haperende transportmogelijkheden. Een schrijnend voorbeeld van de ellende treffen we aan op een piepklein schilderijtje van Abraham van Pelt uit 1849. Een visser gaat met twee zonen bij Durgerdam het ijs op om een wak te hakken en wat vis te vangen. Het ijs breekt af en de vader en zijn jongens hebben uiteindelijk twaalf dagen op de ijsschots over de Zuiderzee gedreven. Alleen de jongste zoon overleefde dit hachelijke avontuur.

abraham van pelt

Abraham van Pelt

In het prentenkabinet van het museum komen de zeventiende en de achttiende eeuw aan bod. Dit deel van de tentoonstelling draagt dan ook de titel Echte winters voorspel. Teylers heeft een reputatie hoog te houden met zijn omvangrijke collectie prenten en presenteert hier een indrukwekkende selectie prenten van winterse taferelen. Ze vormden een vruchtbare inspiratiebron voor de negentiende-eeuwse schilders. Ook bij Teylers Museum hoort de aandacht voor wetenschap en ontdekkingsreizigers. In het boekenkabinet is een presentatie te zien van de tochten van stoere en avontuurlijke mannen naar de Poolgebieden. Daar was het pas echt koud, vandaar de titel van deze kleine expositie: Onder nul.
Als het voor 6 maart niet meer gaat sneeuwen of vriezen ben je voor het echte wintergevoel dus aangewezen op het Teylers Museum in Haarlem.

Marion Schut-Koelemij

Echte Winters, t/m 6 maart 2016

Teylers Museum
Spaarne 16, 2011 CH Haarlem.
Geopend: dinsdag t/m vrijdag 10.00 – 17.00 uur, zaterdag, zondag & feestdagen 11.00 – 17.00 uur
www.teylersmuseum.nl

Plaats een reactie